Spring naar inhoud
  • weizigt

    Dordt aan Zet

Dordt aan Zet

Welkom op de site van Dordt aan Zet. Hier vind je informatie over participatie en over de mogelijkheden van web.
Contact? Mail naar de redactie.
Home Nieuws en publicaties Participatie nieuws

Rathenau over 'beschaafde bits'

Naar https://www.rathenau.nl/nl/digitale-samenleving/beschaafde-bits

De samenleving wordt steeds digitaler. Hoe doe je dat fatsoenlijk. Het Rathenau Instituur vroeg het 17 deskundigen en maakte de uitgave Beschaafde Bits: "Hoe zorgen we dat digitalisering echt bijdraagt aan gedeelde idealen, zoals die zijn vastgelegd in onze grondwet en mensenrechtenverdragen?"

De oproep van Rathenau leverde reacties op van overheden, maatschappelijke organisaties en de wetenschap. Zeventien bloggers reikten hun oplossingen aan. In Beschaafde Bits zijn hun bijdragen ingedeeld in vier thema’s. De vier deugden die ons helpen om fatsoenlijk om te gaan met digitale technologie:
1. maatwerk;
2. bescheidenheid;
3. transparantie; en
4. verantwoordelijkheid.


Maatwerk

Besef dat niet iedereen dezelfde wensen heeft. Scheer burgers niet over één kam. De een zal moeiteloos zijn belastingaangifte doen en online zaken regelen met de gemeente. De ander zal daar veel meer moeite mee hebben. In een reactie: “Misschien bestaan digibeten helemaal niet. En is er hooguit sprake van ‘humanobete’ systemen.” Zorg dus voor digitaal maatwerk.

Dat vraagt ook om gesprek met de gebruikers over de manier waarop zij digitale technologie willen gebruiken. Dat geeft meer draagvlak. Maatwerk vereist ook betere afstemming tussen digitale systemen onderling, bij voorkeur open systemen, zodat je niet afhankelijk bent van een leverancier. Geef gebruikers keuzevrijheid.

Bescheidenheid

Ken de grenzen van digitale technologie. Niet alles moet en kan digitaal geregeld worden: "Of het nou gaat over uitkeringen, gemeentelijke verordeningen of de leefomgeving van kinderen, de menselijke wereld is rijk en complex, en laat zich niet gemakkelijk vangen in algoritmes."

Nederigheid is op zijn plaats, want digitaliseringsprojecten van de afgelopen 10 jaar laten een wisselend beeld zien, met nieuwe risico’s: hogere kosten, tegenvallende efficiency, geschonden privacy. De Nederlandse Politie geeft bijvoorbeeld aan, dat experimenten met algoritmes die adviseren over de politie-inzet samen moeten gaan met een zorgvuldige bescherming van rechtsstatelijke waarden.



Transparantie

Pas op voor een algoritmische ‘black box’: "Burgers moeten genoeg begrijpen van technologie om aan te geven wat ze eigenlijk zouden willen, en beleidsmakers moeten de juiste informatie hebben om kansen en risico’s te herkennen. Helaas is juist transparantie soms ver te zoeken. (…) Men (zowel ambtenaar, als burger) snapt niet hoe besluiten over uitkeringen en belastingaanslagen tot stand komen, en is niet bij machte in individuele gevallen de zaak bij te sturen."

Algoritmes kunnen fouten bevatten, datasets onvolledig zijn: "Algoritmes die zich niet onomstotelijk hebben bewezen worden wel ingezet in allerlei praktijken. (…) Bovendien baart het gebrek aan transparantie ook democratische zorgen."
Respecteren we de grenzen van het mogelijke?



Verantwoordelijkheid

Durf knopen door te hakken. Informatieprofessionals moeten grondrechten en publieke waarden in acht nemen. Er moet ruimte zijn voor ethische vragen.
In het onderwijs is de leraar de leider zijn die leerlingen meeneemt in de digitale wereld, en toont hoe je online elkaar kunt respecteren en veilig je weg kunt vinden. Buitenschools is een groter aanbod in digitale basisvaardigheden en digitale informatievaardigheden nodig.
Ook de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming) stelt hoge eisen. Worden persoonsgegevens direct anoniem gemaakt?

Kortom er zijn veel verantwoordelijkheden: "Spreek af wie welke verantwoordelijkheid draagt. Pas dan komt de samenleving in beweging. Door de AVG is het gesprek over dataverzameling en -verwerking op gang gekomen bij vele bedrijven en organisaties.


Net begonnen

Nederland denkt bewuster over digitalisering dan vijf jaar geleden, aldus Rathenau. Ethische kwesties zijn beter in zicht en de bereidheid om verantwoordelijkheid te nemen is gegroeid.
"En hoewel dit blogproject voor nu is afgerond, zal het Rathenau Instituut erover blijven publiceren, en maatschappelijke spelers blijven vragen naar hun geluid. Beschaafde bits? We zijn pas net begonnen."


Meer weten?

Op de site van Rathenau meer over dit thema. Het Rathenau Instituut stimuleert de publieke en politieke meningsvorming over de maatschappelijke aspecten van wetenschap en technologie. We doen onderzoek en organiseren het debat over wetenschap, innovatie en nieuwe technologieën, zo is daar te lezen.

Prof. dr. Gerhart Rathenau (1911-1989), is een van de grondleggers van het Nederlandse wetenschaps- en technologiebeleid. Door hem ging heel Nederland de personal computer gebruiken.


Lees PDF-bestandBeschaafde Bits (1805 kB) (hier te vinden in PDF).